Böbrek Taşı Neden Olur? Belirtileri, Teşhisi ve Kapalı Taş Ameliyatları

Böbrek ve idrar yolu taşları; iklim şartları, beslenme alışkanlıkları, coğrafi faktörler, aile geçmişi ve genetik yapıya bağlı olarak gelişebilen yaygın bir ürolojik rahatsızlıktır. Taşın gelecekte tekrarlama riski altta yatan metabolik duruma göre belirlenir. Taşlar genel olarak; enfeksiyon taşları, metabolik/beslenmeye bağlı (enfeksiyon dışı) taşlar ve nadir görülen genetik taşlar olarak sınıflandırılır.

Böbrek Taşı Belirtileri ve Acil Başvuru Durumları

İdrar yolunda taş bulunan hastalarda en sık görülen şikayetler aniden başlayan şiddetli böbrek/yan ağrısı (böbrek koliği), bulantı, kusma ve yüksek ateştir. Bazı vakalarda taşlar hiçbir belirti vermeden de ilerleyebilir.

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden acil servise başvurulmalıdır:

Böbrek Taşı Teşhisi Nasıl Konulur?

Taşın boyutu, sertliği ve idrar yolundaki tam konumunu saptamak için hastanın durumuna uygun tanı yöntemleri seçilir:

Şiddetli Taş Ağrısında (Böbrek Krizi) İlk Tedavi

Aniden başlayan şiddetli böbrek koliğini kontrol altına almak için ilk seçenek steroid olmayan anti-inflamatuar (yangı önleyici) ağrı kesiciler ve parasetamoldür. Bu ilaçların ağrı kontrolündeki başarısı morfin benzeri ağır uyuşturucu ağrı kesicilerden daha üstündür.

İlaç tedavisine rağmen dindirilemeyen ağrılarda, böbrek fonksiyonlarını korumak ve idrar akışını sağlamak amacıyla idrar yoluna geçici tel (stent) takılması, sırttan böbreğe tüp yerleştirilmesi (nefrostomi) veya doğrudan kapalı taş ameliyatı (URS/RIRS) uygulanır.

İlaçla Taş Düşürme ve Taş Eritme Tedavisi

İdrar yollarındaki kasları gevşeterek taşın düşmesini kolaylaştıran özel ilaç tedavileri (alfa-blokerler), özellikle idrar kanalının alt kısmında yer alan 5 ila 10 mm arasındaki cerrahi gerektirmeyen taşlarda yüksek başarı sağlar.

İdrarın asitlik derecesini düzenleyen (alkalileştiren) eritme ilaçları ise sadece ürik asit taşları üzerinde etkilidir ve bu taşların ameliyatsız eritilmesine imkan tanır.

Ameliyatsız Taş Kırma Tedavisi (ESWL / SWL)

Vücut dışından gönderilen şok (ses) dalgalarının taş üzerine odaklanarak kırılmasını sağlayan ameliyatsız bir seçenektir. Tedavinin başarısı taşın boyutuna, konumuna, sertliğine ve hastanın kilosuna bağlıdır.

ESWL Uygulanamayan Durumlar: Hamilelik, kontrolsüz idrar yolu enfeksiyonları, ciddi kanama bozuklukları, taş yakınında büyük damar genişlemesi (anevrizma) ve aşırı kilo (odaklanmayı engelleyen durumlar) ESWL için kesin engel teşkil eder.

Lazerle Kapalı Böbrek Taşı Ameliyatı (RIRS / URS)

Vücutta hiçbir dikiş veya kesi yapılmadan gerçekleştirilen kapalı bir yöntemdir. İdrar yapılan kanaldan çok ince, bükülebilir (fleksibil) kameralı aletlerle girilerek doğrudan böbrek içindeki taşa ulaşılır. Taş, Holmium veya Tulyum lazer teknolojisi kullanılarak tamamen ufalanır veya toz haline getirilir.

Büyük Taşlarda Sırttan Kapalı Ameliyat (Perkütan Nefrolitotomi - PCNL)

2 cm'den (20 mm) büyük böbrek taşlarında ilk tercih edilen kapalı cerrahi standardıdır. Sırttan böbreğe doğru yaklaşık bir kurşun kalem genişliğinde küçük bir delik açılarak böbrek içine girilir ve taşlar kırılarak dışarı çıkarılır.

Uygun hastalarda ameliyat sonunda dışarı uzanan drenaj tüpü bırakılmadan tamamlanan "Tüpsüz PCNL" yöntemi sayesinde ameliyat sonrası ağrı belirgin şekilde azalır ve iyileşme süreci hızlanır.

Taş Ameliyatlarında Takılan Geçici Teller (DJ / JJ Stentler)

Sorunsuz geçen kapalı taş ameliyatlarından sonra rutin stent takılması zorunlu değildir. Ancak idrar kanalı zedelenme riski, geride kalan taş parçacıkları, hafif kanama veya enfeksiyon şüphesi durumunda böbrek akışını güvenceye almak için geçici stent yerleştirilir. Stentin yarattığı hafif idrar sızlaması veya sık idrara çıkma hissi ilaçlarla kolayca kontrol edilir.

Tekrar Taş Oluşumunu Önlemek İçin Beslenme Önerileri